Η ψυχολογική σημασία του φωτός στη σκοτεινότερη εποχή του χρόνου

Καθώς ο Δεκέμβρης μακραίνει και οι μέρες μικραίνουν, κάτι μέσα μας αλλάζει. Το φως γίνεται λιγοστό, ο ήλιος χαμηλώνει, οι ώρες σκοταδιού αυξάνονται. Κι όμως, είναι ακριβώς μέσα σε αυτή τη σκοτεινή εποχή που το φως αποκτά τη μεγαλύτερη ψυχολογική του σημασία. Δεν είναι απλώς ένα φυσικό φαινόμενο: είναι σύμβολο, ρυθμιστής, παρηγοριά, ελπίδα.

Από αρχαιοτάτων χρόνων, οι άνθρωποι τιμούσαν αυτήν την αλλαγή του φωτός - από τα χειμερινά ηλιοστάσια έως τις τελετουργίες με κεριά, το φως είχε πάντα ρόλο που ξεπερνούσε τη φύση. Στη σύγχρονη ψυχολογία γνωρίζουμε ότι το φως επηρεάζει άμεσα τη διάθεσή μας. Η έκθεση στο φυσικό φως ρυθμίζει τον κιρκαδικό ρυθμό, τον εσωτερικό μας βιολογικό ρολόι, και επηρεάζει ορμόνες όπως η μελατονίνη και η σεροτονίνη, δύο βασικούς παράγοντες για ύπνο, ενέργεια και συναισθηματική σταθερότητα. Έρευνες δείχνουν ότι η μειωμένη έκθεση στο φως του ήλιου συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα για εποχιακή συναισθηματική διαταραχή (Seasonal Affective Disorder), ένα είδος κατάθλιψης που κορυφώνεται τον χειμώνα

Το φως, λοιπόν, δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ανάγκη (διάβασε επιπλέον το άρθρο Μήπως είστε S.A.D.;)

Αλλά πέρα από τη βιολογία, υπάρχει και κάτι βαθύτερο. Στη σκοτεινότερη εποχή του χρόνου, το φως αποκτά συμβολική δύναμη: γίνεται υπόσχεση ότι ο κύκλος αλλάζει, ότι η ζωή επιστρέφει. Ο ψυχολόγος Carl Jung έγραφε πως το φως λειτουργεί ως αρχέτυπο που συνδέεται με την ελπίδα, την αναγέννηση, την επιστροφή στο νόημα.Κάθε μικρή λάμψη έχει το δικό της βάρος, σαν ένα σημάδι ότι υπάρχει κάτι που μας τραβά προς τα εμπρός. Ίσως γι’ αυτό στολίζουμε, ανάβουμε κεριά, γεμίζουμε τα σπίτια με λαμπιόνια. Δεν φωτίζουμε μόνο τον χώρο, φωτίζουμε το μέσα μας. Το φως γίνεται συναισθηματική ρυθμιστική εμπειρία: δημιουργεί αίσθηση ασφάλειας, ζεστασιάς, συνέχειας. Μελέτες για την περιβαλλοντική ψυχολογία δείχνουν ότι ο ζεστός φωτισμός μειώνει τα επίπεδα άγχους και ενισχύει την αίσθηση οικειότητας. Ένα ήπιο φως σε ένα δωμάτιο μπορεί να αλλάξει τη διάθεση τόσο όσο μια μεγάλη κουβέντα.

Το φως του χειμώνα, με τον τρόπο του, μας εκπαιδεύει στην αντοχή. Δεν διαρκεί πολύ, αλλά είναι αρκετό για να θυμηθούμε ότι ακόμα και η σκοτεινότερη στιγμή του χρόνου κρύβει μέσα της μια υπόσχεση: ότι η μέρα θα αρχίσει ξανά να μεγαλώνει.Κάθε μικρή ακτίνα γίνεται υπενθύμιση ότι το σκοτάδι δεν είναι μόνιμο.

Αυτός ο Δεκέμβρης μπορεί να γίνει ευκαιρία να τιμήσουμε το φως. Να το κυνηγήσουμε το πρωί, να το δημιουργήσουμε το βράδυ, να το αναζητήσουμε στις σχέσεις, στις λέξεις, στις μικρές πράξεις καλοσύνης. Γιατί, τελικά, στη χειμερινή καρδιά του χρόνου, το φως δεν είναι μόνο κάτι που βλέπουμε. Είναι κάτι που νιώθουμε.