Συγκατοίκηση ενάντια στη στεγαστική κρίση: μια ανάγκη που παρουσιάζεται ως σύγχρονη τάση

Κάποτε η συγκατοίκηση ήταν κάτι που κάναμε μόνο στα φοιτητικά χρόνια, με χαρτί υγείας να μετριέται ανά τετράγωνο και κανόνες για τα πιάτα στο νεροχύτη. Σήμερα, η εικόνα έχει αλλάξει δραματικά. Η συγκατοίκηση ή co-living στη σύγχρονη ορολογία, εξελίσσεται σε έναν από τους πιο δυναμικούς κλάδους στεγαστικής ζήτησης παγκοσμίως και δεν αφορά πλέον μόνο φοιτητές.

Η παγκόσμια αγορά co-living εκτιμάται στα 7,82 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024 και αναμένεται να φτάσει τα 16 δισεκατομμύρια έως το 2030, με ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 13,5%.

Το νέο "it" της κατοικίας

Scroll λίγο στα κοινωνικά δίκτυα και θα το δεις: αισθητικά δωμάτια σε κοινόχρηστα διαμερίσματα με σκανδιναβική διακόσμηση, κουζίνες όπου «οργανικά» μαγειρεύουν μαζί άγνωστοι που έγιναν φίλοι, κοινόχρηστες ταράτσες με θέα και ανθρώπους με laptops που «εργάζονται με ελευθερία». Το co-living έχει αποκτήσει την δική του αισθητική και αυτό από μόνο του λέει πολλά για το πού βρισκόμαστε.

Οι νέοι επαγγελματίες, οι ψηφιακοί νομάδες, οι δημιουργοί και χειροτέχνες που μετακομίζουν σε νέες πόλεις αναζητούν κάτι παραπάνω από τέσσερις τοίχους. Αναζητούν την ανάπτυξη μιας κοινότητας. Και το co-living τους το υπόσχεται ως "προκατασκευασμένο" πακέτο, με συμβατούς συγκατοίκους, κοινόχρηστες αίθουσες και δράσεις στις οποίες μπορούν να πάρουν οι ίδιοι μέρος, στοιχεία που σε γλιτώνουν από την αγωνία του «πώς θα κάνω φίλους σε μια καινούρια πόλη».

Γιατί τώρα;

Οι λόγοι είναι ταυτόχρονα οικονομικοί και υπαρξιακοί. Μεταξύ 2010 και 2023, τα ενοίκια στις μεγάλες αμερικανικές πόλεις αυξήθηκαν κατά μέσο όρο 47%, ενώ οι μισθοί των νέων επαγγελματιών ανέβηκαν μόλις 22% την ίδια περίοδο.

Αλλά υπάρχει και κάτι άλλο. Σύμφωνα με έρευνα της Meta-Gallup σε 142 χώρες, σχεδόν ένα στα τέσσερα άτομα παγκοσμίως νιώθει μοναξιά. Η έρευνα του Harvard's Making Caring Common Project διαπίστωσε ότι το 61% των νέων ηλικίας 18-35 ετών αισθάνεται έντονη μοναξιά, με τα υψηλότερα ποσοστά να καταγράφονται στις μεγαλουπόλεις. Το co-living παρουσιάζεται, τουλάχιστον στη θεωρία, ως απάντηση σε αυτή την επιδημία κοινωνικής απομόνωσης.

Τα πραγματικά οφέλη

Οι αριθμοί υποστηρίζουν αρκετές από τις υποσχέσεις του μοντέλου. Το co-living μειώνει το κόστος στέγασης κατά 30% σε σχέση με παραδοσιακά διαμερίσματα μονής κατοίκησης, μειώνει το οικολογικό αποτύπωμα κάθε κατοίκου κατά 23%, ενώ ορισμένες κοινότητες αναφέρουν μείωση της μοναξιάς κατά 64%.

Το co-living ταιριάζει γάντι στη νέα κουλτούρα της ευελιξίας. Λιγότερες δεσμεύσεις, λιγότερα έπιπλα που πρέπει να αγοράσεις και μετά να πουλήσεις, μικρότερη δέσμευση να ζήσεις σε χώρους που μπορεί να μη σε εκφράζουν μετά από λίγο καιρό (γι'αυτό και υπάρχει εναλλαγή συγκατοίκων).

Παράλληλα, η άνοδος της εξ αποστάσεως εργασίας έχει δώσει στους ανθρώπους την ελευθερία να επιλέγουν που θα ζουν, κάνοντας το co-living ιδιαίτερα ελκυστικό για όσους αναζητούν κοινότητα χωρίς να θυσιάζουν επαγγελματικές ευκαιρίες.

Τι δεν μας λέει αυτό το "success story"

H ζωή με άλλους δεν είναι πανάκεια. Η έλλειψη προσωπικού χώρου μπορεί να δημιουργήσει ένταση και να επιβαρύνει την ψυχική υγεία, αυξάνοντας το στρες και το άγχος, ιδιαίτερα σε υπερπλήρεις χώρους στους οποίους συμβιώνουν πολλές διαφορετικές προσωπικότητες.

Οι προκλήσεις συμβατότητας, η σύγκρουση χαρακτήρων και ο θόρυβος αποτελούν συχνές πηγές δυσφορίας, ενώ η περιορισμένη αυτονομία μπορεί να αποβεί απογοητευτική για άτομα που εκτιμούν την ανεξαρτησία τους.

Υπάρχει επίσης ένα πιο ύπουλο πρόβλημα: η διαφορά ανάμεσα στη διαφημιζόμενη κοινότητα και την πραγματικότητα. Πολλοί χώροι co-living πουλούν ένα lifestyle — ζωντανό, διασυνδεδεμένο, αστικό, που δεν ανταποκρίνεται πάντα στην καθημερινή εμπειρία διαμονής με αγνώστους. Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο ότι το μεγαλύτερο μερίδιο της αγοράς (48%) ανήκει στην κατηγορία της μονής κατοίκησης: ακόμα κι όσοι επιλέγουν co-living, θέλουν το δικό τους ιδιωτικό χώρο.

Τάση λοιπόν ή ανάγκη;

Εδώ βρίσκεται η ουσιαστική αμφισημία του φαινομένου. Το co-living προβάλλεται συχνά ως μια επιλογή ζωής, ένα συνειδητό στοίχημα υπέρ της κοινότητας και κατά της ατομικιστικής κουλτούρας. Στην πράξη, όμως, για τους περισσότερους είναι οικονομική λύση ανάγκης σε αγορές κατοικίας που έχουν καταστεί απαγορευτικές.

Το ερώτημα που αξίζει να θέσουμε δεν είναι αν η συγκατοίκηση λειτουργεί αλλά εάν η κοινωνία έχει δικαίωμα να παρουσιάζει ως «τάση» και «επιλογή» αυτό που για πολλούς νέους είναι η μόνη προσιτή διέξοδος από μια στεγαστική κρίση που κανείς δεν φαίνεται να βιάζεται να λύσει.