Που κατοικεί η Δημοκρατία;

Συχνά ακούμε ότι η πολιτική έχει χάσει την επαφή της με τον πολίτη.  Αν φταίει κάτι γι’ αυτό, πρέπει να το αναζητήσουμε στην τάση να αποφασίζουν λίγοι για πολλούς, από μακριά, χωρίς επαφή με την τοπογραφία της καθημερινότητας.  

Νομίζουμε ότι η δημοκρατία κατοικεί μονάχα στα εθνικά κοινοβούλια.  Η αλήθεια είναι ότι οι διαδικασίες γεννιούνται στις δημοτικές αίθουσες, στις επιτροπές γειτονιάς, στις αποφάσεις που αφορούν σε ένα πάρκο, ένα σχολείο, μια πλατεία, ακριβώς επειδή σε αυτές τις ομάδες η κλίμακα είναι ανθρώπινη, η ευθύνη είναι μεγαλύτερη και οι συζητήσεις γύρω από αυτή πολύτιμες.  Η εγγύτητα είναι η ομορφιά της τοπικής διακυβέρνησης και η επαφή με τους κατοίκους είναι το κλειδί της ενεργοποίησης για πολιτικές διεργασίες.

 

Η τοπική δημοκρατία δεν είναι «μικρή» δημοκρατία.  Είναι η πιο άμεση, η πιο ορατή, η πιο επαληθεύσιμη διαδικασία λήψης αποφάσεων, σε πραγματικό χρόνο, με ονόματα, επιχειρήματα και ψηφοφορίες που καταγράφονται και δημοσιεύονται.  Αυτή η διαφάνεια είναι η πιο ισχυρή απάντηση στον κυνισμό και την αδιαφορία.

Στον Δήμο Αθηναίων, η ευθύνη της συμμετοχικότητας είναι βαρύτερη.  Η Αθήνα δεν είναι μια συνηθισμένη πρωτεύουσα.  Είναι κέντρο οικονομικής δραστηριότητας, τουριστικός προορισμός διεθνούς εμβέλειας, πεδίο εφαρμογής προγραμμάτων καινοτομίας και στήριξης, μια μητρόπολη με ενδιαφέρουσα κοινωνική ανθρωπογεωγραφία.  Τέτοια πολυπλοκότητα δεν δρομολογείται από κεντρικές αποφάσεις αλλά ξεκινάει από εκεί που οι αποφάσεις έχουν διεύθυνση και ταχυδρομικό κώδικα: από το Δημοτικό της Συμβούλιο.  Το Δημοτικό Συμβούλιο είναι η πιο ζωντανή έκφραση της δημοκρατίας, το σημείο από όπου οι αποφάσεις δεν απέχουν χιλιόμετρα από τους πολίτες, αλλά αγγίζουν την πόρτα τους.

Και όμως, η τοπική διακυβέρνηση υποτιμάται συστηματικά τόσο από την κεντρική εξουσία, που τη μεταχειρίζεται ως εκτελεστικό βραχίονα, όσο και από την κοινή γνώμη, που στρέφει το βλέμμα της αλλού όταν ψάχνει για πολιτική λογοδοσία.

Αυτή η υποτίμηση αποδυναμώνει ακριβώς το επίπεδο διακυβέρνησης που μπορεί να είναι πιο διαφανές, πιο επαληθεύσιμο και πιο κοντά στον πολίτη.

Η δημοκρατία λειτουργεί καλύτερα όταν κατανέμεται.  Όταν δεν συσσωρεύεται σε λίγα κέντρα, αλλά ασκείται σε εθνικό, περιφερειακό και δημοτικό επίπεδο. Αυτό δεν είναι αφηρημένη φιλοσοφία αλλά πολιτικό παράδειγμα, παρμένο από τις πιο λειτουργικές ευρωπαϊκές δημοκρατίες, από εκεί όπου η τοπική αυτοδιοίκηση έχει πόρους, αρμοδιότητες και κοινωνική αναγνώριση.

Η πόλη κυβερνάται από ανθρώπους που νοιάζονται.  Η Αθήνα μπορεί να είναι πρότυπο της παραπάνω λογικής, αν επιλέξουμε να είναι.  Αν επενδύσουμε στους θεσμούς εγγύτητας, τους εμπιστευτούμε με ουσιαστικές αρμοδιότητες και τους κρίνουμε με βάση μετρήσιμα αποτελέσματα.  Τότε, ίσως καταφέρουμε συλλογικά να εμπλέξουμε περισσότερους σε διαδικασίες διαβούλευσης και αποφάσεων και ίσως να μη χρειάζεται πια να ξαναμιλήσουμε για αδιαφορία, αποχή ή απώλεια της επαφής του ενός με τον άλλο.

 

* Η Δέσποινα Λιμνιωτάκη είναι Κοινωνική Ψυχολόγος και Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Αθηναίων. Το άρθρο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην πλατφόρμα του Αθήνα 9,84, τον Ιούλιο του 2026. Βρείτε το εδώ