Σωματική Άσκηση και Καρκίνος: μια συνέντευξη με την physical + sports trainer Κατερίνα Πολίτη **

Το #MyCancerJournal είναι ένα dossier συμβουλών διαχείρισης της καθημερινότητας για ασθενείς και επιβιώσαντες από καρκίνο, που ξεκίνησε από την Δέσποινα Λιμνιωτάκη - Κοινωνική Ψυχολόγο και Συνιδρύτρια της The Healing Tree Community for Mental Health - αλλά συνεχίζεται με συνεντεύξεις επαγγελματιών για την ολόπλευρη διαχείριση της νόσου και για όλες εκείνες τις απορίες που χρειάστηκε ή εξακολουθεί να χρειάζεται να ανακαλύψουμε μόνες, καθώς η ψυχοκοινωνική στήριξη απουσιάζει στη χώρα μας, σε μεγάλο βαθμό.

Σήμερα, η Δέσποινα Λιμνιωτάκη συνομιλέι με την Καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής και Αθλήτρια Κατερίνα Πολίτη για την άσκηση κατά τη διάρκεια και μετά από μια αγωγή για τον καρκίνο.

Δέσποινα Λιμνιωτάκη: Είναι σημαντική η άσκηση κατά τη διάρκεια ή μετά από μια θεραπεία για τον καρκίνο και τι είδους άσκηση θα μπορούσε να βοηθήσει τους ασθενείς;

Κατερίνα Πολίτη: Ένα οργανωμένο πρόγραμμα μη φαρμακολογικής παρέμβασης, δηλαδή άσκησης, είναι βασικό και μπορεί να βοηθήσει άτομα πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την θεραπεία του καρκίνου. Η άσκηση αποδεδειγμένα προλαμβάνει - σύμφωνα με μελέτες παρατήρησης - καταπολεμά και είναι κομμάτι θεραπείας για ποικίλα είδη καρκίνου και άλλων χρόνιων και μη νοσημάτων (πχ καρδιολογικής, νευρολογικής ή και νεφρολογικής και μυοσκελετικής φύσεως).

Δ.Λ.: Υπάρχουν ειδικά προγράμματα σχεδιασμένα για επιβιώσασες από καρκίνο;

Κ.Π.: Στην Ελλάδα και συγκεκριμένα στην Αθήνα υπάρχουν προγράμματα για ασθενείς από καρκίνο γενικότερα, όπως το «Θεραπευτική Άσκηση - Αction for cancer» των Sports Excellence και του Τμήματος Αθλητικής Αριστείας της Ά Ορθοπεδικής Χειρουργικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών που λειτουργεί με αποκλειστική δωρεά από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, το οποίο αφορά συγκεκριμένα σε ασθενείς με κακοήθη νεοπλάσματα μαστού, πνεύμονα, εντέρου, ουροποιητικού συστήματος, μυοσκελετικού συστήματος. Ειδικότερα, υπάρχει η προσπάθεια της μη κυβερνητικής οργάνωσης του συλλόγου καρκινοπαθών Κ.Ε.Φ.Ι με πρόγραμμα άσκησης σε μορφή ομάδας, συγκεκριμένα για γυναίκες με καρκίνο του μαστού, υπό την επίβλεψη του κέντρου σωματικής ευεξίας OLISTIC. Πλέον, επίσης, υπάρχουν επαγγελματίες ενημερωμένοι και καταρτισμένοι που σε συνεργασία με τον εκάστοτε θεράποντα ιατρό της/του θεραπευόμενης/νου μπορούν να σχεδιάσουν και να εκτελέσουν προγράμματα σωματικής άσκησης για ασθενείς με καρκίνο.

Δ.Λ.: Από που μπορεί να ξεκινήσει κανείς;

Κ. Π.: Το πρώτο βήμα είναι η ενημέρωση του θεραπευόμενου, η εύρεση προγραμμάτων και ειδικών επαγγελματιών και στη συνέχεια η συνεργασία των ειδικευμένων επαγγελματιών στον καθορισμό στόχων, την εξειδικευμένη σωματική και μη αξιολόγηση, το σχεδιασμό και την υλοποίηση του προγράμματος άσκησης.

Συγκεκριμένα, χρήζει τεράστιας σημασίας ο θεραπευόμενος να μιλήσει με τον ογκολόγο ή τον οικογενειακό ιατρό για τυχόν προφυλάξεις. Οι επαγγελματίες της άσκησης οφείλουν δε να προσαρμόσουν το πρόγραμμα άσκησης, ώστε να ταιριάζει στον τύπο και το στάδιο του καρκίνου του θεραπευόμενου και ώστε να περιλαμβάνει τέσσερις τύπους άσκησης, καρδιοαναπνευστική αντοχή, μυϊκή ενδυνάμωση, ευλυγισία, ισορροπία.

Δ.Λ.: Υπάρχουν αθλήματα που είναι επίσης κατάλληλα για ασθενείς με καρκίνο;

Κ.Π.: Δεν υπάρχουν δεδομένα ερευνητικά για συμμετοχή καρκινοπαθών σε οργανωμένα αθλήματα, ωστόσο θα μπορέσει κανείς να βρει ανθρώπους, οι οποίοι μετά την θεραπεία επέστρεψαν στο άθλημα που έκαναν, μετά από παύση, ή ξεκίνησαν ένα άθλημα (έχω ένα τέτοιο παράδειγμα και στο κοντινό μου περιβάλλον) πάντα υπό την επίβλεψη του ιατρού. Βέβαια, η οργάνωση της κίνησης σύμφωνα με τον Χατζηχαριστό, διαχωρίζεται σε τέσσερις μορφές στο Παιχνίδι, το Άθλημα, τη Γυμναστική και τον Χορό (ΠΑΓΧ). Παρέχω αυτή την πληροφορία καθώς, ίσως η σωματική κίνηση είναι λίγο συνυφασμένη με το άθλημα. Ωστόσο, αυτό αποτελεί παρανόηση. Οι καρκινοπαθείς μπορούν να ασχοληθούν και με τις τέσσερις μορφές οργάνωσης της κίνησης, όσο το επιτρέπουν οι ικανότητές τους και ανάλογα τον τύπο και το στάδιο του καρκίνου τους, αφότου συμβουλευτούν ανά περίπτωση τι περιλαμβάνει το κάθε πρόγραμμα της κάθε μορφής (ΠΑΓΧ) (ποιος το οργανώνει, σχεδιάζει, εκτελεί) και εφόσον υπάρχει η συνεργασία των επαγγελματιών άσκησης και υγείας, καθώς και των φορέων τους.

Προσωπικά, είμαι ειδικευμένη στον Ελληνικό Παραδοσιακό Χορό (ΕΠΧ) και θεωρώ εξαιρετικής σημασίας το συγκεκριμένο είδος στη θεραπεία του Καρκίνου. Μέσα από προγράμματα που έχουν εκτελεστεί κατά τη διάρκεια ερευνητικής διαδικασίας στο πανεπιστήμιο, στο διεπιστημονικό αυτό τομέα (ΔΠΘ_ΑΠΘ) αναδεικνύεται ότι ο ΕΠΧ επιφέρει σημαντική βελτίωση σε παράγοντες ποιότητας ζωής στους ασθενείς με καρκίνο, καθώς και σε ψυχολογικούς και σε σωματικούς παράγοντες σε επιζώσες γυναίκες με καρκίνο του μαστού. Τέλος, η συμμετοχή σε προγράμματα Pilates δεν εμφανίζει δεδομένα σε αντίθεση με τη Yoga, που διαφαίνεται ασφαλής τρόπος άσκησης/γυμναστικής*.

Δ.Λ.: Είναι κατάλληλη η άσκηση για όλους τους ασθενείς;

Κ.Π.: Η άσκηση είναι πάντα εξαρτώμενη από την κάθε περίπτωση ασθενή, λόγω της υψηλής ανομοιογένειας των κλινικών συμπτωμάτων, αλλά και της ανομοιογένειας του κλινικού σταδίου της νόσου που δεν καθιστά δυνατό να οριστεί ένα ενιαίο και ακριβούς σύστασης πρωτόκολλο θεραπευτικής άσκησης βάσει αρχών της «φυσιολογίας της άσκησης» με προκαθορισμένη συχνότητα, ένταση, διάρκεια και είδος. Συνεπώς, η άσκηση μπορεί να είναι ασφαλής και πρόσφορος συμπληρωματική θεραπεία στον καρκίνο κατά τη διάρκεια και μετά τη θεραπεία για όλους τους τύπους καρκίνου. Οι οδηγίες στις οποίες συμφωνούν ACSM και ASCO είναι 30 έως 60 λεπτά σωματικής δραστηριότητας μέτριας έως υψηλής έντασης, η οποία εξαρτάται από κάθε ασθενή 3-5 ημέρες την εβδομάδα και οι οποίες διαφοροποιούνται ανάλογα με την εξέλιξη της νόσου. Το περιβάλλον άσκησης δεν ήταν δυνατόν να είναι καθορισμένο και εξαρτάται από παράγοντες που ήδη συζητήθηκαν ανά περίπτωση ασθενή.

Ανάμεσα στις διάφορες μορφές καρκίνου, η βασικότερη αιτία θανάτου παγκοσμίως είναι ο καρκίνος του πνεύμονα. Παρόλο που με τα χρόνια έχει σημειωθεί πρόοδος στις διαγνώσεις και στις θεραπείες, οι προγνώσεις για τον συγκεκριμένο τύπο παραμένουν υψηλά κακές. Ανάμεσα στα συμπτώματα και τις επιπτώσεις που επιφέρουν οι θεραπείες του καρκίνου της συγκεκριμένης μορφής και όχι μόνο, γνωρίζουμε πως είναι η δύσπνοια, ο βήχας και η κόπωση. Όπως γίνεται λοιπόν αντιληπτό, αυτά καθιστούν την άσκηση ως μία πλέον απαραίτητη μη φαρμακολογική παρέμβαση, ακόμα πιο έντονα για το συγκεκριμένο τύπο, καθώς έχει αποδειχθεί πως βελτιώνει αισθητά την καρδιοαναπνευστική ικανότητα, την πνευμονική λειτουργία, τη μυική μάζα και τη δύναμη.

                                                             

*με προσοχή στα άνω άκρα

Ανακαλύψτε περισσότερα στη βιβλιογραφία που ακολουθεί:

Action for cancer (no date) Sports Excellence. Available at: https://www.sportsexcellence.gr/action_for_cancer/ (Accessed: 16 June 2024).

Kaltsatou, A., Mameletzi, D. and Douka, S. (2011) ‘Physical and psychological benefits of a 24-week traditional dance program in Breast Cancer Survivors’, Journal of Bodywork and Movement Therapies, 15(2), pp. 162–167. doi:10.1016/j.jbmt.2010.03.002.

Karathanou, I. et al. (2020) ‘Greek traditional dance as a practice for managing stress and anxiety in cancer patients’, Journal of Cancer Education, 36(6), pp. 1269–1276. doi:10.1007/s13187-020-01761-x.

Physical activity and cancer fact sheet (no date) Fact Sheet - NCI. Available at: https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/obesity/physical-activity-fact-sheet (Accessed: 16 June 2024).

Sports Excellence – Κέντρο Υψηλού Αθλητισμού (no date) Θεραπευτική Άσκηση-Action for Cancer. Αθήνα, Αττική:   Sports Excellence – Κέντρο Υψηλού Αθλητισμού. Available at:  Chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.sportsexcellence.gr/wp-content/uploads/2022/07/ActionForCancer_Booklet.pdf

Wonders, K. and Batrakoulis, A. (2024a)  Εγχειρίδιο Άσκησης για ογκολογικούς Ασθενείς. 1st edn.  Healthy Learning. Available at: https://healthylearning.com/greek-epub/.

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΥΓΕΙΑΣ- ΚΕ.Σ.Υ.- ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ.

** Η Κατερίνα Πολίτη γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Ηράκλειο της Κρήτης [1].

Σπούδασε στη Σχολή Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με ειδίκευση στον Ελληνικό Παραδοσιακό Χορό [2].

Έχει εργαστεί στον τομέα του μαζικού αθλητισμού για πέντε συναπτά χρόνια κατά βάση σε αλυσίδες γυμναστηρίων, ενώ παράλληλα υπήρξε μέλος χορευτικών συλλόγων  στην Αθήνα και στην Κρήτη [3].

Τον τελευταίο χρόνο εργάστηκε στο Λύκειο Ελληνίδων Ηρακλείου, διδάσκοντας Ελληνικό Παραδοσιακό Χορό σε ενήλικο πληθυσμό [4].

Τα ενδιαφέροντά της εστιάζονται στα ακόλουθα:

Μαζικό αθλητισμό: Έχει παρακολουθήσει σεμινάρια γύρω από την προσωπική εκγύμναση και την μέθοδο Pilates [5].

Ελληνικό Παραδοσιακό Χορό: Έχει εργαστεί ως χοροδιδάσκαλος και είναι μέλος χορευτικών συλλόγων με αποκορύφωμα τη συμμετοχή της στην τελετή έναρξης και τελετή λήξης των Παράκτιων Μεσογειακών Αγώνων 2023 που διεξήχθησαν στο Hράκλειο Kρήτης.

Ενδυνάμωση γυναικών: Έχει εστιάσει σε προγράμματα γυμναστικής για γυναίκες, έχει συμμετάσχει στην υλοποίηση του προγράμματος WOMENTORS με φορέα υλοποίησης το Iδρυμα Λαμπράκη ενώ παράλληλα είναι μέλος του κύκλου Lean In_Women in the Start up community New Business & Entrepreneurship.

Βρείτε την Κατερίνα Πολίτη στο LinkedIn