Γιατί δεν βρίσκω σύντροφο;

Η ερώτηση «γιατί δεν βρίσκω σύντροφο;» είναι περισσότερο μια κραυγή αγωνίας που δεν αφορά στους αριθμούς (δεν έχει δηλαδή να κάνει με το πόσοι διαθέσιμοι-για-σχέση άνθρωποι υπάρχουν εκεί έξω) αλλά με την ικανότητα και τη διάθεσή μας να συναντάμε νέους ανθρώπους και να καλλιεργούμε βαθιές, ουσιαστικές συναισθηματικές σχέσεις και όχι απλές κοινωνικές επαφές. Στη σύγχρονη βιβλιογραφία, η απουσία σχέσης δεν ερμηνεύεται ως «έλλειψη τύχης» αλλά ως αποτέλεσμα μιας σύνθετης αλληλεπίδρασης ανάμεσα σε ενδοψυχικούς μηχανισμούς, μοτίβα σχέσεων που κουβαλάμε από το παρελθόν και κοινωνικές επιταγές που υπηρετούμε, συνειδητά ή ασυνείδητα. Συνεπώς, η ερώτηση δεν έχει μία απλή ή μονοδιάστατη απάντηση. Επειδή όμως η καλλιέργεια σχέσεων είναι μια δεξιότητα που μαθαίνεται, αυτό που μπορούμε να πούμε με σιγουριά είναι ότι χρειάζεται να επαν-εκπαιδευτούμε στον τρόπο που επικοινωνούμε τις ανάγκες μας αλλά και που προβάλουμε τον εαυτό μας στο περιβάλλον στο οποίο κινούμαστε: κόντρα σε αυτό που πιστεύουν πολλοί, η εικόνα που εμείς προωθούμε και ο τρόπος που εμείς λειτουργούμε, είναι καθοριστικοί παράγοντες για το πώς συνδεόμαστε με τους άλλους. Ως εκ τούτου, σας έχω κακά νέα: το τι συναντώ ή δεν συναντώ στη ζωή και ο τρόπος με τον οποίο διαχειρίζομαι τα πράγματα, είναι σε μεγάλο βαθμό μια δικιά μας, προσωπική υπόθεση.

Η παλιά, καλή εξήγηση από τον John Bowlby

Ένας από τους πιο ισχυρούς φακούς κατανόησης είναι η Θεωρία της Προσκόλλησης (attachment theory), που αναπτύχθηκε από τον John Bowlby και περιγράφει τον βαθύ συναισθηματικό δεσμό μεταξύ βρέφους και φροντιστή (συνήθως μητέρας) ως θεμέλιο για την ψυχική υγεία. Η ποιότητα αυτής της πρώιμης σχέσης διαμορφώνει "εσωτερικά μοντέλα" που επηρεάζουν τις διαπροσωπικές σχέσεις, την αυτοεκτίμηση και τη συναισθηματική ρύθμιση καθόλη τη διάρκεια της ζωής. Σύμφωνα με τη θεωρία, τα μοτίβα που αναπτύσσουμε στις πρώτες μας σχέσεις επηρεάζουν τον τρόπο που σχετιζόμαστε ως ενήλικες. Αλλά και μοτίβα συμπεριφορών και αντιδράσεων που έχουμε «μαϊμουδίσει», δηλαδή αντιγράψει, από τους φροντιστές μας, επιστρέφουν στην ενήλικη ζωή για να μας ταλαιπωρήσουν με τη μιζέρια και την αναποτελεσματικότητα τους. Άτομα με ανασφαλή δεσμό –είτε αγχώδη είτε αποφευκτικό – τείνουν να βιώνουν περισσότερη μοναξιά και δυσκολίες στη δημιουργία σταθερών σχέσεων: ο αγχώδης τύπος μπορεί να φοβάται την απόρριψη και να υπερεπενδύει συναισθηματικά, ενώ ο αποφευκτικός συχνά αποστασιοποιείται για να προστατευτεί από την οικειότητα. Και στις δύο περιπτώσεις, η σχέση δεν αποτυγχάνει επειδή «λείπουν οι ευκαιρίες», αλλά επειδή η εγγύτητα βιώνεται ως απειλή.

Μοναξιά μου, τίποτα (δεν υπάρχει εκεί έξω που να με γεμίζει)

H μοναξιά που βιώνουμε στην καθημερινότητα μας, δεν έχει να κάνει με την απουσία ανθρώπων αλλά με την απουσία ουσιαστικής σύνδεσης. Είναι δυνατόν κάποιος να έχει κοινωνικό κύκλο και παρ’ όλα αυτά να νιώθει βαθιά μόνος. Συχνά, η μοναξιά σχετίζεται με δυσκολίες στην αυτοαποκάλυψη, στην εμπιστοσύνη και στην αντίληψη των άλλων, που συχνά έχουν ρίζες σε προηγούμενες εμπειρίες σχέσεων. Με άλλα λόγια, το «δεν βρίσκω σύντροφο» μπορεί να σημαίνει «δεν μπορώ να συνδεθώ με τρόπο που να οδηγεί σε σχέση», δεν έχω «οδηγική συμπεριφορά» σε άγνωστους δρόμους και σχεσιακά μονοπάτια. Και επίσης συχνά, δεν έχω την υπομονή να καθίσω πίσω, να διδαχθώ και να πάρω τα μαθήματα ζωής που πρέπει να πάρω: βάζω όλες μου τις άμυνες μπροστά για να προστατέψω εμένα, αυτόν τον άνθρωπο που γνωρίζω καλά και που δεν πρόκειται να με διαψεύσει ποτέ.

Το φλέρτ είναι πολιτικό κίνημα κι άλλα ωραία που έγραφα το 2021 (στο βιβλίο Ξαναγράφοντας την Ιστορία της Ζωής σου #TheSexAndRelationshipsEdition, εκδόσεις The Healing Tree project)

Αλλά η ουσία είναι άλλη: το φλερτ οφείλει να σε μετακινήσει. Δεν εννοώ μόνο να μετακινήσει την θλιβερή ψυχή σου που φυλάς στην κατάψυξη μέχρι να έρθει κάποιο πλήρωμα του χρόνου στο πρόσωπο μιας γυναίκας ή άνδρα να τη βγάλει από εκεί μέσα (τεράστιο λάθος να εναποθέτεις αυτή την υποχρέωση σε κάποιον άλλο, να το ξεκαθαρίσουμε). Εννοώ πραγματικά να σε μετακινήσει, να σε ξεκουνήσει από τον καναπέ. Το φλερτ είναι σαν ένα πολιτικό κίνημα, δεν μπορείς να είσαι εραστής του πληκτρολογίου με τον ίδιο τρόπο που δεν μπορείς να είσαι επαναστάτης του πληκτρολογίου. Δυστυχώς το facebook σάς έκανε όλους τεμπέληδες της εύφορης κοιλάδας κι αυτός είναι άλλος ένας λόγος για τον οποίο το αληθινό φλερτ ψόφησε. Σήκω πάνω και άρχισε να περπατάς (δες εδώ τη συνέντευξη του 2022 στη δημοσιογράφο Ανδριανή Αγγελιδάκη, για το θέμα).

«Αξίζω να αγαπηθώ;» Μια ερώτηση που σχεδόν πάντα απαντάται με λάθος τρόπο.

Ένας σημαντικός παράγοντας δυσκολιών είναι οι γνωστικές και συναισθηματικές πεποιθήσεις για τον εαυτό μας και τους άλλους. Άτομα με φόβο εγκατάλειψης συχνά ερμηνεύουν ουδέτερες καταστάσεις ως απόρριψη ή δεν διεκδικούν σχέσεις που θα μπορούσαν να εξελιχθούν. Η πεποίθηση ότι «οι άλλοι δεν είναι διαθέσιμοι» ή «δεν αξίζω αγάπη» λειτουργεί σαν αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Από την άλλη, η έννοια του «αξίζω» είναι μια διαδικασία σε εξέλιξη και όχι ένας θρόνος για να βολευτούμε πάνω, με όλα τα μπαγκάζια που κουβαλάμε από παιδιά. Οι σχέσεις θέλουν κουπί, δεν είναι έπαθλο: δεν θα μας «κερδίσει» κάποιος ως βραβείο για το γεγονός ότι ο άλλος συμπληρώνει όλα τα κουτάκια που έχουμε στο κεφάλι, με το μαγικό πάτημα ενός κουμπιού. Υπερβολικά πολλή μαγική σκέψη.

Θέλουμε σύντροφο και τον θέλουμε τώρα!

Στη σύγχρονη εποχή, οι σχέσεις επηρεάζονται από την υπερπληθώρα επιλογών, την ψηφιακή επικοινωνία και τη μετατόπιση των αξιών προς μεγαλύτερη ατομικότητα. Οι έρευνες δείχνουν ότι η αναζήτηση συντρόφου μέσω κοινωνικών δικτύων συνδέεται με διαφορετικές στρατηγικές ανάλογα με το στυλ δεσμού που περιγράψαμε πιο πάνω, κάτι που μπορεί να ενισχύει ήδη υπάρχοντα μοτίβα. Έτσι, το ψηφιακό περιβάλλον δεν δημιουργεί το πρόβλημα, αλλά συχνά το εντείνει. Επιπλέον, η απόσταση, η επανάληψη της ιστορίας μας στους άλλους, η αναζήτηση της άμεσης ικανοποίησης (instant gratification) από τις γνωριμίες που συνάψαμε δέκα λεπτά πιο πριν, είναι όλα ανυπόμονα λάθη που δεν σταματάμε να κάνουμε. Στο επίκεντρο της συζήτησης, βρίσκεται ο εαυτός μας: όχι η δυαδικότητα, όχι το μοίρασμα ή το νοιάξιμο απαραίτητα, αλλά το πώς θα γεμίσουμε τα δικά μας υπαρξιακά κενά.

Δεν χρειάζεσαι τη σχέση για να γίνεις ολόκληρη/ος

Είναι σημαντικό να αναγνωριστεί ότι η απουσία σχέσης δεν αποτελεί ένδειξη δυσλειτουργίας. Άτομα με ασφαλή δεσμό μπορεί να είναι μόνα, χωρίς να βιώνουν έντονη δυσφορία, καθώς έχουν την ικανότητα να αντλούν ικανοποίηση από άλλες μορφές σχέσεων ή δραστηριοτήτων. Το κρίσιμο ερώτημα, δεν είναι το «γιατί δεν βρίσκω σύντροφο», αλλά το «πώς σχετίζομαι με την εγγύτητα, την ευαλωτότητα και την επιλογή».

«Σωθήκαμε!» Και τώρα που βγάλαμε όλα τα χρήσιμα συμπεράσματα, τι γίνεται;

Η δυσκολία εύρεσης συντρόφου δεν είναι τυχαία, αλλά ούτε επιφανειακή. Αντανακλά βαθύτερα μοτίβα σύνδεσης, εσωτερικές πεποιθήσεις και κοινωνικές συνθήκες. Η κατανόησή της δεν οδηγεί απλώς σε «εύρεση σχέσης», αλλά σε κάτι πιο ουσιαστικό: στη δυνατότητα για αυθεντική και βιώσιμη σύνδεση (η έμφαση στη λέξη «δυνατότητα»).